มาทำความรู้จัก ชนิดและประเภท ของพระโกศ แบบต่างๆกัน

[Trucker]

  

      มาทำความรู้จัก ชนิดและประเภท ของพระโกศ แบบต่างๆกัน เนื่องจาก เรื่องงานพระราชทาน โกศ แปดเหลี่ยม ให้ท่านสมัครเลยมีคนถามผมว่าพระโกศ มีกี่แบบ และมีอะไรบ้าง ผมเลยไปค้นข้อมูล เพรื่อง พระโกศ จาก วิกิฯ มาให้นะครับ

    พระโกศ เป็นภาชนะเครื่องสูงมีรูปทรงเป็นกรวยมียอดแหลม อาจแยกตามวัตถุประสงค์การใช้งานเป็น 2 ประเภทคือ พระโกศสำหรับทรงพระบรมศพหรือพระศพ และ พระโกศพระบรมอัฐิหรือพระอัฐิ ซึ่งพระโกศพระบรมศพมี 2 ชั้น คือชั้นนอกเรียกว่า "ลอง" ทำด้วยโครงไม้หุ้มทองปิดทอง ประดับกระจกอัญมณี และ ชั้นใน เรียก "โกศ" ทำด้วยเหล็ก ทองแดงหรือเงิน ปิดทอง ลองชั้นนอกใช้ประกอบปิดโครงชั้นในสำหรับลอง หรือ พระลอง ที่ประดับอยู่ภายนอกของโกศ ต่อมานิยมเรียกพระลอง เป็นพระโกศแทน จนเข้าใจว่าเป็นสิ่งเดียวกัน เช่น เรียกพระลองทองใหญ่ ว่าพระโกศ

ทองใหญ่ เป็นต้น[2]

พระโกศและโกศแบ่งตามลำดับยศมีอยู่ 14 อย่าง ดังนี้

พระโกศทองใหญ่
พระโกศทองรองทรง นับเสมอพระโกศทองใหญ่
พระโกศทองเล็ก
พระโกศทองน้อย
พระโกศกุดั่นใหญ่
พระโกศกุดั่นน้อย
พระโกศมณฑปใหญ่
พระโกศมณฑปน้อย
พระโกศไม้สิบสอง
พระโกศพระองค์เจ้า เดิมเรียกว่า โกศลังกา
โกศราชนิกุล
โกศเกราะ
โกศแปดเหลี่ยม
โกศโถ

       

[Trucker]

โกศ คือ ที่ใส่ศพนั่ง มีอยู่ 2 ชั้น คือ ชั้นในและชั้นนอก ชั้นในเรียกว่า "โกศ" มีอยู่ 2 ชนิด คือ


1. ชนิดรูปทรงกลม ทรงกระบอกผาย ฝาครอบเป็นลูกแก้ว 5 ชั้น มียอด ทำด้วยเงิน ลงรักปิดทอง มีอยู่องค์เดียวสำหรับ ทรงพระบรมศพ สมเด็จพระมหากษัตริย์โดยเฉพาะ นอกนั้นทำด้วยทองแดง หรือเหล็ก ลงรักปิดทองฝาครอบ 5 ชั้น มียอดสำหรับพระบรมศพพระราชวงศ์ชั้น เจ้าฟ้า และฝาครอบ 3 ชั้น มียอดสำหรับพระราชวงศ์ตั้งแต่ พระองศ์เจ้าลงไปถึงข้าราชการ

2. ทำด้วยเหล็ก ฝาครอบ 3 ชั้น มียอดสำหรับพระราชวงศ์ และ ลงรักปิดทองสำหรับราชการชั้นนอกเรียก "ลอง" สำหรับ ประกอบนอกตัวโกศอีกที มีลักษณะ และเรียกตามชั้นดังนี้

1. พระลองทองใหญ (ร.1)ทำด้วยไม้แกะสลักลวดลาย ทรง 8 เหลี่ยม หุ้มด้วยทองคำตลอดองค์ ฝายอดมงกุฎ รัชกาลที่ 1 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้สร้างขึ้น เมื่อ พ.ศ. 2351

2. พระลองทองใหญ่ (ร.5) รัชกาลที่ 5 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างเมื่อ พ.ศ. 2443 หุ้มด้วยทองคำ มีศักดิ์เสมอพระลองทองใหญ่ (ร.1)

3. พระลองทองเล็ก ทำด้วยไม้แกะสลักลวดลายทรง 8 เหลี่ยม หุ้มด้วย ทองคำทั้งองค์ ฝายอดมงกุฎ ร.5 ทรงพระกรุณาให้สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2430 สำหรับพระราชทานทรงพระศพสมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้า

4. พระลองทองน้อย ทำด้วยไม้แกะสลักลวดลาย ทรง 8 เหลี่ยม ยอดมงกุฎปิดทองทองประดับกระจก ทั้งองค์ ร.5 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างเมื่อ พ.ศ. 2394 สำหรับพระราชทานทรงพระศพสมเด็จเจ้าฟ้า และพระอัครชายา

5. พระลองกุดั่นใหญ่ ทำด้วยไม้แกะสลักลวดลาย ทรง 8 เหลี่ยม ฝายอดทรงมณฑปปิดทองล่อง ชาดประดับ กระจกสีสร้างใน ร.1 สำหรับพระราชทาน ทรงพระศพสมเด็จเจ้าฟ้า สมเด็จพระบรมวงศ์ สมเด็จพระมหาสมณะ หรือสมเด็จพระสังฆราช

6. พระลองกุดั่นน้อย ทำด้วยไม้แกะสลักลวดลาย ทรง 8 เหลี่ยม ฝายอดทรงมณฑปปิดทองประดับกระจกสีสร้างในสมัย ร.1 สำหรับพระราชทาน ทรงพระศพ พระบรมวงศ์ที่ดำรงตำแหน่งเสนาบดี และ พระเจ้าบรมวงศ์ ที่ทรงอิสริยาศักดิ์เป็นกรมหลวง และ ศพเจ้าจอมมารดา ที่ธิดาเป็นพระอัครมเหสี ข้าราชการ ที่ได้รับพระราชทานตรานพรัตนราชวราภรณ์ และ ที่ดำรงตำแหน่งหน้าที่ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์

7.พระลองมณฑป ทำด้วยไม้แกะสลักลวดลายทรง 4 เหลี่ยม ฝายอดทรงมณฑปปิดทองประดับกระจกสี สร้างในสมัย ร.4 สำหรับ พระราชทานทรงศพพระเจ้าบรมวงศ์ - พระองค์เจ้า และพระเจ้าวรวงศ์ - พระองค์เจ้า ที่ทรงกรมข้าราชการชั้นเสนาบดีที่เป็นราชสกุล

8. พระลองราชวงศ์ ทำด้วยไม้แกะสลักลวดลายทรง 4 เหลี่ยม ฝายอดทรงชฎาพอกปิดทองล่องชาดประดับ กระจกสี สร้างในสมัย ร.4 สำหรับพระราชทาน ทรงพระศพ พระองค์เจ้า และหม่อมเจ้า

9. ลองไม้สิบสอง ทำด้วยไม้แกะสลักลวดลายย่อมุม ทรงพระศพหักเหลี่ยมทรงไม้สิบสอง ฝายอดทรงมงกุฎปิดทอง ประดับกระจกสีสร้างในสมัย ร.1 สำหรับ พระราชทานทรงพระศพ พระราชวงศ์ ฝ่ายพระราชวังบวร พระวรวงศ์ - พระองค์เจ้าที่ทรงรับราชการในตำแหน่งหน้าที่สำคัญ และสำหรับ พระราชทานประกอบโกศศพข้าราชการชั้นเสนาบดี เจ้าพระยา และรัฐมนตรีว่าการกระทรวง และรัฐมนตรีช่วยว่าการซึ่งถึงแก่กรรม ในขณะดำรงตำแหน่งหน้าที่อยู่นั้น และศพสมเด็จพระมหาราชาคณะ

10. ลองแปดเหลี่ยม ทำด้วยไม้แกะสลักลวดลายทรง 8 เหลี่ยม ฝายอดทรงมณฑป ปิดทองล่องชาด ประดับกระจกสี สร้างในสมัย ร.1 สำหรับพระราชทาน ประกอบโกศศพข้าราชการที่ได้รับพระราชทาน ตราปฐมจุลจอมเกล้า หรือประถมาภรณ์ช้างเผือก และ เจ้าพระยาชั้นสัญญาบัตร หรือรัฐมนตรีสั่งราชการ ที่ถึงแก่กรรม ในขณะที่ดำรงตำแหน่งหน้าที่อยู่ เจ้าจอมมารดาและท้าวนางที่มีพระโอรสธิดาทรงกรม และ ที่ไม่ทรงกรม ซึ่งประกอบด้วยคุณงามความดี ในราชการและส่วนพระองค์ หม่อมห้ามของ พระบรมวงศ์ ที่เป็นสะใภ้หลวง พระราชาคณะชั้น หิรัญปัฏ

11. ลองโถ ทำด้วยไม้แกะสลักลวดลายรูปกลม ฝายอดปริก ปิดทองประดับกระจกมีมาแต่ในสมัย ร.1 สำหรับ พระราชทาน ประกอบ โกศศพ หม่อมห้าม พระบรมวงศ์ ซึ่งมีโอรสดำรงตำแหน่งเสนาบดี ศพท่านผู้หญิง ท.จ.ว. ท้าวนาง ข้าราชการที่ได้รับราชอิสริยาภรณประถมาภรณ์ มงกุฎไทย หรือผู้ที่เป็นรัฐมนตรีแต่ยังไม่มีตำแหน่ง เป็น รัฐมนตรีช่วยว่าการหรือสั่งราชการ และไม่ได้รับสายสะพาย ซึ่งถึงแก่กรรมในขณะที่ยังดำรงตำแหน่ง อยู่ในคณะรัฐมนตรีในเวลานั้น แต่ทั้งนี้ถ้าผู้นั้นเป็นราชสกุล ราชนิกุล ก็เปลี่ยนเป็นพระราชทานลองราชนิกุล ประกอบโกศศพ

12. ลองราชนิกุล ทำด้วยไม้แกะสลักลวดลายทรง 4 เหลี่ยม ตัดมุมผ่าทรงชฎาปิดทองประดับกระจกสี สำหรับพระราชทาน ข้าราชการผู้เป็นราชสกุล ราชนิกุล ซึ่งมีเกียรติยศชั้นที่ได้รับพระราชทาน ลองโถ ประกอบโกศศพ

นอกจากนี้ยังมีเครื่องประดับพระลองอีกหลายอย่าง เช่น พระลองทองใหญ่ มีดอกไม้เพชรเป็น พุ่มข้าวบิณฑ์ ดอกไม้ไหว เฟื่อง ดอกไม้เอว ประดับครบทุกอย่าง เฉพาะ พระบรมศพ ตามพระราชทานเครื่องประดับด้วยมีเป็น ขั้นๆกัน ขั้นตอนประดับพุ่มข้าวบิณฑ์กับเฟื่องชั้นสูงรองแต่ พระบรมศพ ประดับดอกไม้เอวด้วย อีกอย่างหนึ่งต่อที่ ทรงบรรดาศักดิ์สูงจึงใช้เครื่องประดับ ถ้าพระราชวงศ์ ชั้นต่ำลงมา หรือถ้าข้าราชการไม่ใช้เครื่องประดับ


       พระโกศรองใน พระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีในรัชกาลที่ 7 ซึ่งเป็นทองแดงปิดทองแต่อย่างที่ทราบกันว่า พระบรมศพของสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณีมีการบรรจุพระบรมศพลงในพระโกศรองใน จึงมีการถวายพระเพลิงจริงในพระโกศ

ซึ่งพระโกศนั้นหากเป็นของพระมหากษัตริย์จะเป็นเงินปิดทอง พระบรมศพหรือพระศพย่อมลงมาจะเป็นทองแดงปิดทอง หากสามัญชนก็จะเป็นเหล็กปิดทอง


พระโกศทองน้อย

พระราชทานให้กับสมเด็จเจ้าฟ้า,สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์ โดยที่เห็นอยู่นั้นไม่ได้มีการใช้งาน จีงยังไม่มีเครื่องประดับสำหรับพระโกศ ฝาพระโกศประดับเฟื่องและพู่เงิน

ซึ่งในพระโกศทองใหญ่ก็จะมีการประดับถวายพระเกียรติอย่างสูงสุด คือมี ดอกไม้เพชรพุ่มข้าวบิณฑ์บนยอดพระโกศทองใหญ่ ดอกไม้ไหวประดับชั้นฝาพระโกศ ฝาพระโกศประดับเฟื่องและพู่เงิน เอวพระโกศประดับดอกไม้เอว

ในครั้งงานพระบรมศพ สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ได้อัญเชิญพระโกศทองใหญ่ทรงพระบรมศพ ประดับดอกไม้เพชรพุ่มข้าวบิณฑ์ เฟื่องพู่ ดอกไม้ไหวและดอกไม้เอว เต็มตามพระราชอิสริยยศตามโบราณราชประเพณี



พระโกศกุดั่นน้อย
พระราชทานแก่พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ซึ่งพระโกศที่นำรูปมาให้ชมนี้มีการนำไปปิดทองประดับกระจกใหม่ อร่ามมากๆครับ


โกศราชวงศ์
พระราชทานตั้งแต่หม่อมเจ้าที่ได้รับพระราชทานป.ม.หรือได้ ท.จ.ว. จนถึงพระวรวงศ์เธอ
ในครั้งศพคุณพุ่ม เจนเซ่น โอรสในทูลกระหม่อมหญิงอุบลรัตน์ฯ โปรดเกล้าพระราชทานโกศราชวงศ์นี้ล่ะครับ


โกศเเปดเหลี่ยม
สำหรับศพผู้ที่ได้รับพระราชทานประถมาภรณ์ช้างเผือก,มหาวชิรมงกุฏและมหาปรมาภรณ์ช้างเผือก
สำหรับโกศที่เห็นในภาพจะเห็นว่ามีล่องชาดสีแดงอยู่ซึ่งต้องมีการประดับกระจกต่อไปอีก ซึ่งขณะนี้มีการสั่งให้จัดทำโกศเพิ่มขึ้นเพื่อให้เพียงพอต่อการใช้งาน